home

5. Tegenstrijdige lichaamstaal


Paarden gebruiken hun lichaam om te communiceren. Zowel in de kudde naar andere paarden als naar de mens. Alles is communicatie.
Ook als het paard ogenschijnlijk niets doet, geen gedrag lijkt te stellen, dan nog communiceert het paard.

Een van de eerste uitspraken in de les psychologie op de universiteit is “niet communiceren is ook communiceren”.

Onthou dus, wanneer een paard ogenschijnlijk “niets” doet, hij wel iets doet en jij als trainer dus ook een reactie moet geven op dat gedrag. Je kan ongewenst gedrag negeren, maar ook dat is iéts doen, nl negeren.

Wees je er dus van bewust dat elk gedrag dat jij stelt, ook lijkt het alsof je niets doet, door het paard opgemerkt wordt. Het paard zàl er iets mee doen. Hij zal het eerst in zich opnemen en interpreteren. Zoals wij ook gedrag van paarden interpreteren. Een goede paardenvriend observeert vaak paarden in de kudde en kijkt wat er gebeurt: hoe welk paard op wat reageert. Hieruit heeft de mens bv geleerd dat wanneer het paard z'n oren naar achteren en plat legt, het paard de emotie “boos” uitdrukt. Als wij dit gedrag zien verschijnen bij een paard dan gaan we dit gedrag ook interpreteren als “dit paard is boos”. Na die interpretatie volgt dan weer een handeling van ons. Wat gaan we er mee doen? Gaan we eerst nadenken over waarom het paard boos is, of gaan we meteen reageren door onze ruimte te bewaren? Gaan we het gedrag negeren of gaan we er op reageren? Gaan we ons groot maken omdat we denken dat dit paard zich dominant gedraagt of gaan we dit paard toefluisteren dat het allemaal ok is, want hij is bang?

Je leest het goed, zelfs al weten we dat oren plat leggen betekent dat het paard boos is, we kunnen nog veel reacties er op geven.
Meestal reageren we op de een of andere manier, we testen uit wat we kunnen doen in zo'n geval en als onze reactie tot gevolg heeft dat de oren van het paard weer netjes naar voren komen, dan hebben we iets geleerd. Als ik er zus of zo op reageer dan komen die oren weer naar voren.

Dus volgende keer dat het paard z'n oren naar achteren legt, reageer je op dezelfde manier. Omdat je wéét dat die oren dan naar achteren gaan.

Maar … misschien is het paard wel boos om een heel andere reden nu, heeft zijn gedrag een andere oorzaak dan de vorige keer en reageert het paard nu niet door zijn oren terug naar voren te draaien.

Misschien zegt het paard jou nu wat anders maar zie je het niet.

Misschien heb je nog niet opgemerkt in de kudde dat als het paard z'n oren naar achteren legt terwijl hij druk achter zich voelt van een ander paard dat probeert zijn plek op het gras in te nemen. Net dié plek waar hij graag wou zijn! Boos! Maak je weg!

Ook mensen communiceren met lichaamstaal. Zonder woorden. Je kan heel goed aan iemand gelaat zien hoe die persoon zich voelt. Wij kunnen heel goed zeggen tegen iemand: “hier drink maar de laatste slok water, ik zal wel een nieuwe fles halen in de winkel, dat is niet erg” terwijl onze lichaamstaal misschien wel heel duidelijk communiceert dat je het eigenlijk wel erg vindt, en nog zeer onbeleefd van die ander ook. De ander, de ontvanger van de boodschap, kan jouw boodschap letterlijk interpreteren en je tegenstrijdige lichaamstaal negeren, en een ander mens hoort tussen al die gesproken woorden een dubbele boodschap, een andere boodschap.

Mannen verschillen daar ook meer in dan vrouwen (de regel bevestigt de uitzondering ;-)).

Mannen zullen eerder de gesproken woorden opvangen, terwijl vrouwen iets meer tussen de lijnen door zullen luisteren. Vrouwen horen meer “ja, maar” en meer nuances in een boodschap dan mannen. Kinderen horen ook de gesproken boodschap letterlijk maar voelen dan weer goed aan wanneer mama of papa boos zijn, zonder dat ze ook maar een woord gesproken hebben.

Kinderen met autismespectrum stoornissen horen alles nog meer zoals het klinkt. Niet de intonatie, en niet de lichaamstaal van de zender, maar de woorden worden zeer letterlijk genomen.

Als je midden in een discussie tegen een volwassene kordaat antwoordt: “ja, ja, tis al goed hen” interpreteert de volwassene dit als dit betekent eigenlijk zoveel als: “hou er mee op”.

Zeg je, midden in een discussie, tegen een kind “tis goed he vriend” dan interpreteert het kind: het is goed wat ik doe én ik ben zijn vriend. Kind blijft vervolgens het gedrag verderzetten en houdt niet op.


Als paardentrainer moeten we er ons heel bewust van zijn dat paarden niet ambivalent zijn.

Wat ze voelen op dat moment is heel duidelijk. Geen gemengde gevoelens, zoals wij die kennen.

Hun lichaamstaal vertelt ons hoe ze zich voelen en we moeten niet gissen of ons afvragen of het paard wel “eerlijk” is. Of het zich wel toont hoe het zich voelt.

Je mag er op rekenen: wat je ziet bij het paard, zo voelt het zich ook.

Bij mensen is dat jammer genoeg (voor de paarden) een ander verhaal.

Op het moment dat we paarden laden willen we niet gestrest zijn want we weten allemaal heel goed “paarden voelen dat”. Dus proberen we niet gestrest te zijn en beter nog, we proberen het te verbergen. In alle eerlijk hebben we wel verhoogde stress, we willen dat ons paard echt wel die trailer op gaat, en dan nog liefst, als het kan, ook tussen dit en 10min. Anders valt dat ogenschijnlijk rustig masker van ons af. Maar zo lang duurt het niet. Het paard merkt de ambivalentie direct op.


Een ander tegenstrijdig lichaamstaal gebeurt terwijl je op de laadklep staat.

Ik had het al verteld, je staat in de eerste plaats gewoon in de weg op de laadklep. Als jij je paard vraagt om in de trailer te lopen maar jij staat daar, en je hebt een welopgevoed en beleefd paard, dat rekening houdt met jouw persoonlijke ruimte, dan zal hij blijven staan tot jij plaats gemaakt hebt.

Verder gok ik dat 8 mensen op de 10 verkeerd op de laadklep staan.

8 mensen zullen met hun gezicht naar het paard staan, met hun navel naar het paard.

En wat hebben we juist geleerd als we naar de kudde kijken?

Paarden “kijken” het ander paard weg van die plek gras waar hij graag wilt zijn.

Door nog maar te kijken naar de achterhand zal die wegdraaien, door nog maar te kijken naar de borst zal je paard achteruit stappen.

En naar waar kijken we als we een paard willen laden?

Juist! 8 op de 10 mensen kijken naar de borst of de voorbenen van het paard.

Laat dit nou juist in het natuurlijk gedrag van paarden betekenen: “ga achteruit, weg van die plek” terwijl je niets liever zou hebben dat je paard vooruit komt!

Tegenstrijdige lichaamstaal!

Sommige paarden zijn ongevoelig geworden voor die lichaamstaal. Ze hebben geleerd dat ze die communicatie gerust mogen negeren, de mens “meent het niet”.

Maar duidelijk is het niet voor het paard!


Wat dan wel doen?


Als je logisch nadenkt dan zie je de oplossing gauw.

Ga naast, en niet voor je paard staan, en kijk met je navel naar de voorkant van de trailer.

Draai je nooit om om naar je paard te kijken, wees er van bewust dat je navel naar de voorkant van de trailer moet blijven kijken. Stap zelf, naast je paard, mee richting de trailer en nodig je paard uit om je te volgen.


Of je paard je dan volgt of niet zal je moeten ondervinden.

Doet die het niet, lees dan de andere 29 tips en dont's ;-) maar vergeet deze regel niet!