home

7. Op het verkeerde moment belonen

Belonen en straffen; het is een kunst, een vaardigheid en een bewust zijn van actie-reactie (prikkel en respons). Als instructeur clickertraining sta ik er vaak van te kijken hoe mensen het principe van belonen fout begrijpen en toepassen. Het gevolg is dat vaak ongewenst gedrag van paarden juist versterkt wordt (versterking is een andere term voor belonen).

Op onze zusterwebsite “clickertraining.be” lees je alles over belonen, maar ik de essentie hier even samen.

Belonen heeft als doel gewenst gedrag vermeerderen, zich laten herhalen, of versterken.
Als je paard dus een bepaald gedrag stelt, en je wilt dat dit gedrag zich herhaalt, dan moet je dat gedrag belonen. The "law of effect” zorgt er voor dat gedrag dat beloond wordt zich blijft herhalen tot het niet meer beloond wordt en uitgedoofd zal worden.

Stel: je wandelt naar een parkeer-betaalautomaat en je mist je per ongeluk van knop; je duwt op de groene en rode knop tegelijk. Ineens komt er een briefje van 5 euro uitgerold! Je denkt na… wat heb ik zojuist gedaan dat er voor gezorgd heeft dat er 5 euro uit kwam gerold!? Aha, de groene en rode knop indrukken! Je probeert het opnieuw, en ja hoor, opnieuw 5 euro! Hoe groot is de kans dat je dit niet meer doet tegenover dat je dit gedrag herhaalt? De kans lijkt me zeer groot dat je de combinatie blijft indrukken tot er geen 5 euro meer uit de automaat komt. Na een aantal keer dat je de combinatie indrukt en dat er geen 5 euro meer uit rolt, zal het gedrag dus afnemen en uiteindelijk uitdoven.

Maar, er zullen ook mensen zijn die na een paar keer 5 euro ontvangen, die combinatie niet meer indrukken! Mensen die misschien geen tijd meer hebben om daar aan de automaat te blijven hangen; of mensen die geld genoeg hebben?

Stel dat je gaat trouwen, en je moet op tijd de bus halen om op tijd in het stadhuis te zijn. Op dat moment is het blijven staan aan de automaat en briefjes van 5 euro misschien wel niet zo belonend voor jou als het trouwen? Die 5 euro is wellicht op dat moment een minder grote beloning dan op tijd zijn in het stadhuis.

Misschien heb je wel geld genoeg en ga je liever naar de kapper dan tijd verliezen aan de automaat?

Misschien, als er briefjes van 500 euro uit de automaat rollen, is het op tijd komen in het stadhuis om te trouwen misschien toch niet zo belangrijk meer, zijn die paar briefjes van 500 euro toch van grotere waarde dan op tijd komen. Trouwen kan morgen ook…

Maw: of iets belonend is bepaalt diegene die de beloning ontvangt; het paard dus. En hoe groot de waarde van de beloning is, bepaalt ook de ontvanger, het paard dus.

En hier gaat het vaak fout!
Mensen dénken dat ze weten wat hun paard belonend vinden én hoe hoog de waarde van de beloning voor het paard op dat moment is, of denken juist andersom.


Niet doen

Een veel gemaakte beloningsfout:

Paard staat voor de laadklep en vertoont tekenen van stress. Hij kijkt weg van de trailer, staat ter plaatse te trampelen, hoofd is hoog, maar opeens zet die toch een voet op de klep.
Wat doen veel mensen: op het moment dat het paard een stap naar voor zet, “het paard even helpen of een zetje geven” door aan het touw te trekken, met de veronderstelling “dan zal hij nog een voet naar voor zetten”.

Wat gebeurt er in werkelijkheid bij het paard?
Het paard heeft, om onbekende reden, een voet op de klep gezet. Misschien toevallig, misschien bewust. Op dat moment, dat zijn voet op de klep staat, wordt er aan zijn hoofd getrokken. Iederéén weet dat paarden dat ervaren als iets onaangenaam. Het paard reageert door tegen de druk in te gaan én tegen de trekken tot die weer met zijn voeten voor de klep staat ipv op de klep.
Op dat moment, dat het paard weer onrustig voor de klep staat, zijn er heel veel mensen, die hun paard willen “kalmeren” door in hun hals te gaan wrijven, door een schouderklopje te geven, door te zeggen “stttt tis goed”. Maar het is niét goed! Het enige dat het paard hierdoor geleerd heeft is: een stap naar voor zetten = ik krijg onaangename druk op mijn hoofd, mijn voeten weer af de klep is = ik krijg rust en een kriebel in mijn manen.

En aangezien beloond gedrag zich herhaalt, begrijpt u nu welk gedrag het paard zal herhalen?

Inderdaad: voor de klep blijven staan.

Op het verkeerde moment straffen gebeurt ook vaak (zie volgend artikel).

Nog een voorbeeld van het belonen op een verkeerd moment.

Paard aarzelt om de trailerklep op te gaan. Hij kijkt rond zich heen, doet zijn hoofd naar beneden en beslist een stap op de klep te zetten. Meer zelf hij gaat al redelijk ver in de trailer. Zijn baasje is blij maar wilt eigenlijk dat het paard nog verder in de trailer komt en wilt op dit moment het paard nog niet met voer belonen (“hij moet er eerst helemaal in”). Er gebeurt voor het paard dus niets. Het in die akelige trailer stappen brengt hem niets op, integendeel, het is er eng, hij kan zich niet omdraaien, oncomfortabel, er is geen gras, etc… Dus geen reden om daar te blijven staan. Hij kijkt achter zich en beweegt zich achterwaarts om af de trailer te gaan. Maar dat heeft de eigenaar van het paard in de gaten. Pas op, hij gaat er weer af. Zo gauw als het kan, haalt de eigenaar een wortel boven en oef, het paard ruikt er aan en komt weer naar voor. Ha, wat zijn we goed bezig, denkt de eigenaar. Maar wat gebeurt er in werkelijkheid: het paard heeft geleerd: voorwaarts bewegen = er gebeurt niets, achterwaarts bewegen = ik krijg een wortel;
Welk gedrag denk je dat het paard zal herhalen?

Juist, het paard zal de achterwaartse beweging herhalen, maar deze keer vindt de eigenaar dat het welletjes is; “je moet er eerst helemaal in stappen en dan pas krijg je de wortel”. Dus zo gezegd zo gedaan. De eigenaar herinnert zich dat wanneer ze de wortel toont aan het paard, het paard naar voor stapt. De eigenaar zelf is dus ook beloond in haar gedrag en dit herhaalt zich. Ik toon de wortel = paard gaat naar voor. Maar de eigenaar vergat iets. Dat het paard ondertussen ook zelf iets geleerd heeft. Naar voor bewegen = er gebeurt niets, naar achter bewegen = wortel. Het paard twijfelt, als ik naar voor stap komt ik dichter bij die wortel, maar als ik naar achter stap krijg ik hem ook. Dus het paard probeert wat. Stapt naar voor, tot helemaal in het midden van de trailer richting de wortel die de eigenaar aanreikt onder de veronderstelling “mijn paard komt naar voor bij het tonen van de wortel”.
Maar dan maakt de eigenaar een cruciale fout! En dit gebeurt zeer vaak! Op het moment dat het paard juist aan de wortel kan en een hap wilt nemen, trekt de eigenaar de wortel (of emmer eten, daarmee gebeurt het nog vaker), in de veronderstelling dat het paard dan nog verder in de trailer zal komen.
Maar wat gebeurt er in werkelijkheid? Het paard wordt gestraft! Hij zet een voet naar voor en de wortel verdwijnt! En dan weet het paard het weer: ik moet achteruit bewegen natuurlijk, want dat heeft mij al een wortel opgebracht; Dus zogezegd zo gedaan, het paard beweegt zich naar achter. De eigenaar haar moed zakt zich in de schoenen; dit mag niet; dus gauw haalt ze weer die wortel boven en lokt ze het paard weer in de trailer.
Het paard weet het nu zeker, hoe verder ik in de trailer voorwaarts stap hoe meer de wortel verdwijnt; hoe meer ik achteruit beweeg hoe dichter de wortel weer bij mij komt!

Wel doen

Wees je bewust van het moment van belonen.
Lok je paard nooit met voer bij het trailerladen, want daar train je niet, daar leer je enkel verkeerde responsen aan.
Ga dus je paard vragen om een voet op de klep te zetten. Doet hij het? Beloon hem met voer én laat hem weer een stapje af de klep gaan. Herhaal dit.

Als je paard uit zichzelf af de klep gaat, hou hem niet tegen, maar negeer dit gedrag. Wellicht stelt hij nu en controlevraag aan je: als ik af de klep stap, wat ga jij dan doen of wat gaat er gebeuren.
Gebeurt er niets dat het paard niets oplevert, dan zal hij nadenken. Ok, dit gedrag levert me niets op, maar wat wel? O ja, een voet op de klep! En ja, dan geef je weer een voedselbeloning. Blijf dit herhalen!

Train steeds verder de trailer in (lees hiervoor het artikel “op af af methode van het trailerladen hier)

Succes!