home

Belonen, straffen of negeren?

Trainen van een paard, wat is dat eigenijk?
Je zou het kunnen omschrijven als “het veranderen van gedrag van je paard”.

Je kan gedrag van paarden, alle dieren en mensen, veranderen door het gewenste gedrag te belonen of het ongewenste gedrag te bestraffen.

Volgens de law of effect blijft beloond gedrag zich herhalen, dus is het vrij eenvoudig te stellen: als we het gewenste gedrag bij paarden belonen, zal hij of zij ons dat gedrag blijven aanbieden.

gemakkelijk toch? Of toch niet? Laat ons even de trainingstermen van het clickertrainen herhalen.

(Meer info over clickertraining kan je trouwens nalezen op www.clickertraining.be)

Belonen en straffen

Belonen kunnen we door iets aangenaams aan te bieden aan het paard als beloning, of iets onaangenaams weg te halen.
Straffen kunnen we door iets aangenaams weg te nemen van het paard en iets onaangenaams toe te voegen.

Iets toevoegen = + positief

Iets weghalen = - negatief

Belonen

= bekrachtigen, versterken

De opzet van belonen is het gedrag dat zich stelt, versterken, of meer kracht geven, het bekrachtigen.

Stel: je paard geeft netjes na, je wilt dat hij dat vaker doet, dus je zal hem hiervoor moeten belonen.

Straffen

De opzet van straffen is het gestelde gedrag doen afnemen.

Stel: je wilt niet dat je paard van de trailer stapt, dus elke stap dat hij dat wel doet, sla je hem.

Positief

Bij het woord positief denken wij altijd aan iets goed. In de leertheorie heft “positief” echter niets met kwaad of goed te maken, of het kent geen emotionele waarde. Het zegt alleen date r iets “toegevoegd wordt” bij het belonen of straffen.

Negatief

Net zoals het woord “positief” geen emotionele waarde heeft, heeft het word “negatief” dit ook niet. Negatief betekent niet slecht of kwaad, maar wel dat er iets “weggenomen wordt” bij het belonen of straffen.

Al deze begrippen versmelten zich tot de “leertheorie”

 

Negatief belonen

Het gedrag dat zich stelt en dat we graag meer willen zien, of zien terugkomen, moet beloond worden.

Dit gedrag kan beloond worden door iets toe te voegen (positief) of iets weg te nemen (negatief).

We kunnen als het ware iets aangenaams, lekkers, leuk, enz, toevoegen als beloning, maar we kunnen ook iets niet leuk, onaangenaam, of stresserend wegnemen om te belonen.

Stel: je wilt je paard leren halthouden van op het zadel. Je neemt hiervoor de teugels op en je geeft de hulpen voor “halthouden” Je paard reageert hier op en staat stil. Dat is het gedrag dat je wenst. Je wilt dus zeggen tegen je paard dat hij het goed gedaan heeft en dat het dat is dat je wilt. Helaas verstaat je paard jouw taal niet en zal je hem dit op een andere manier moeten meedelen.

In dit voorbeeld kan je negatief belonen:

Vanzodra je paard stilstaat en dus het gewenste gedrag vertoont laat je alle druk op de teugels los. Je laats als het ware de teugels gewoon vallen. Het paard heeft nu geleerd dat hij van de druk van de teugels kan afgeraken door stil te staan.

Voor paarden is rust een motivator, net zoals veiligheid, vertrouwen en respect.

Let op: als je paard graag met jou werkt, dan is rust juist een straf!
Onthou dus dat het het paard is die bepaalt of iets belonend of straffend werkt!

Heel wat paarden zullen er alles voor doen om rust te krijgen dus kan je je paard heel goed belonen door hem die rust te geven na het gewenste gedrag.

Nog een goede motivator voor paarden is voedsel. Als halthouden voor het paard een zeer moeilijke oefening is, dan kan je dit gewenste gedrag nog meer belonen.

Je kan dan gebruik maken van positief belonen, of iets toevoegen als beloning.

 

Positief belonen

In het voorbeeld waarbij we het paard leren halthouden, kunnen we positief belonen toepassen als bijkomende versterking van het gewenste gedrag.

Nadat het paard stilstaat, en je laat de teugels vallen (negatief belonen) dan kan je dit gedrag nog versterken door bv een voedselbeloning te geven, of te krabben in de manenkam, of een schouderklopje te geven.

Daarna zal je paard op zoek gaan naar het gedrag dat jij wenst, hij werkt als het ware naar de beloning toe. Vanzodra jij nog maar de teugels opneemt weet die dat hij van de druk (dit is aangenaam voor een paard) kan afgeraken door halt te houden, en dat hij bovendien nog iets lekkers krijgt ook. Wedden dat je paard zal halthouden?! Het is zelfs mogelijk dat dit paard het halthouden meteen uitvoert na het opnemen van de teugels, nadat hij voor dit gedragen beloond werd. Zeker als je vaker je paard zal trainen met clickertraining zal je paard steeds alert zijn voor hetgeen je vraagt van hem en dat met veel overtuiging uitvoeren.

Er is veel onderzoek gedaan naar het effect van positief belonen bij het paard.

Een unanieme conclusie luidt dat positief belonen de meest efficiënte leermethode is, en wel omdat het de volgende kwaliteiten heeft :
(bron www.KC-delft.nl)

Onderstaande tekst komt uit een zeer interessant website. Geschreven voor de hondentrainer maar net zo waar als voor het paard en zijn trainer. De voordelen van clickertraining of het beloningsgericht trainen van paarden geldt bij het gebruik er van bij ieder dier. Vervang in onderstaande tekst het woord hond door paard en je leest de juiste input.

Vergevingsgezind: Met elke trainingsmethode maak je fouten. Met de clicker een fout maken is niet zo'n ramp, u doet er hooguit wat langer over voordat u bent waar u wilt zijn. De hond wordt niet beschadigd als u een fout maakt, hij loopt er geen trauma mee op en hij zal ook niet agressief worden door verkeerd gedoseerde pijnprikkels.

Goede relatie tussen baas en paard: Met de clicker-methode loopt vrijwel elke hond te kwispelen bij alles wat er gebeurt. Het paard heeft alle aandacht voor de baas en de baas heeft alle aandacht voor het paard. Er ontstaat zo een erg goede relatie tussen baas en paard. Die relatie is gebaseerd op een vertrouwen dat nooit geschonden wordt. Dit is iets waar je bij de traditionele methode alleen maar van kan dromen...

Creativiteit: Omdat u gaat letten op gedrag dat versterkt kan worden, kunt u verwachten dat de hond creatief wordt. Als u eenmaal als clicker-trainer bezig bent, en u ziet dat uw hond zijn riem in zijn bek neemt, gaat u denken: "dat kan ik gebruiken! Ik zou hem nu "breng je riem", "pak vast", "laat los" of "geef" kunnen leren, of ik zou hem kunnen leren om iets te trekken waar een touw aan vast zit". Als uw hond blaft, krijgt u vanzelf ideeën over hoe u dit op commando zou kunnen laten doen, en u kunt nog verder gaan door de hond te leren tellen of vragen te beantwoorden door blaffen. Omdat de clicker-getrainde hond nooit gestraft wordt omdat hij een keer niet begrijpt wat de trainer bedoelt, leert hij allerlei gedrag aan te bieden in de hoop dat er wel een keer iets beloond zal worden. Deze creativiteit van de hond maakt het trainen na een tijdje steeds makkelijker, omdat u als trainer steeds meer kansen krijgt om de hond te belonen en nieuw gedrag aan te leren.

Geen fysieke krachtmeting: Bij de klassieke methode zult u bij sommige honden als baas letterlijk stevig in uw schoenen moeten staan omdat u al uw kracht nodig hebt om de hond in toom te houden. Bij de clicker-methode is dit echt verleden tijd, als de hond op u let (en dat doet hij al snel, want u hebt immers een geweldige beloning in petto waar hij graag voor wil werken), heeft hij er geen behoefte aan om ergens anders heen te willen. Met de clicker-training kan een kind dus een grote hond trainen. En ook als u in een rolstoel zit, kunt u een hond trainen. Veel dingen kunt u lekker binnenshuis aanleren als het buiten donker, nat en guur is. En u hebt natuurlijk in de huiskamer geen halsband en riem nodig.

 

Behalve de talrijke voordelen van positief belonen is er toch een nadeel te noemen.

Gezien voedsel een grote motivator is voor vrijwel ieder gezond paard, zal het paard vaak heel ver gaan om dit te krijgen.

Paarden kunnen zich beginnen opdringen en de beleefdheidsregels tussen mens en paard “even vergeten”.

Als de onderlinge relatie nog niet in orde is tussen trainer en paard, dat wilt zeggen, als het paard de trainer nog niet geaccepteerd heeft als leider, moet die relatie eerst grondig bevestigd worden, vooraleer men aan clickertraining (onder de vorm van positief belonen) start.

Heel wat paardeneigenaars beginnen hun paard te trainen op basis van deze schitterende effectieve trainingsmethode maar ondervinden al snel dat hun paard eigenlijk geen respect voor ze heeft en wijzen dit toe aan de clickertraining, terwijl het de onderlinge relatie is die niet snor zit. Het is dus eigenlijk een must om eerst op de grond te werken aan de dominantie verhouding.

Straffen

Zowel negatief straffen als positief straffen zijn trainingsmethodes die niet effectief zijn in het trainen van dieren, dus ook niet in het trainen van paarden.

In de eerste plaats zijn er heel weinig paardeneigenaars die beseffen of goed kunnen inschatten welk gedrag ze eigenlijk belonen of straffen. Trainers denken vaak het goede gedrag te belonen terwijl ze net het goede gedrag straffen of denken het ongewenste gedrag te straffen terwijl die straft voor het paard eigenlijk een beloning is. Nog meer vaak gemaakte fouten zijn zo talrijk aanwezig, dat straffen bij paarden nooit een effectieve en langdurige trainingsmethode kan zijn.

Zelfs al zou de trainer de onderstaande fouten niet maken, de training zou niet slagen omwille van oorzaken, eigen aan de psyche van het paard , zoals angst, geen vertrouwen in de trainer, agressie, enz.

Vaak gemaakte fouten door de trainer bij straf:

· De trainer straft te laat. Verkeerde timing heeft tot gevolg dat de trainer een ander gedrag straft dan hij wou straffen. Het paard snapt de straf dus niet en zal geen vertrouwen meer hebben in de training.

· De trainer straft niet consequent (niet iedere keer dat het ongewenste gedrag gesteld wordt). Het paard begrijpt hierdoor niet meer wat het fout doet, (soms mag het wel, soms niet)

· De trainer combineert de straf niet met positief belonen. Hierdoor zal het paard eerst voor alle gedragingen gestraft moeten worden, vooraleer hij weet wat hij wel moet doen.

· De trainer begint zich te frustreren in het wangedrag van het paard en ziet elke poging van het paard in de goede richting (hoe klein ook) niet meer en beloont dit niet.

· Ten gevolge van die frustratie gebruikt de trainer het straffen als vergelding voor “het niet opvolgen van de commando’s”, en niet meer als goed straf om ongewenst gedrag te ontkrachten.

 

Negatief straffen

Deze leermethode bestaat uit negatief (iets wegnemen), straffen (ontkrachtigen, ontmoedigen, van een bepaald gedrag).

Bv. Je komt de wei in met een emmer voer en je paard stormt als het ware op de emmer af, maar vergeet hierbij even het respect voor jou en loopt je omver.

Dat gedrag wil je ontmoedigen, dus neem je weg wat volgt op dat gedrag (dat voor je paard eigenlijk een beloning is), nl het voer. Zolang je paard niet netjes kan stilstaan, en wachten tot je de emmer hebt neergezet en je het commando geeft dat het paard mag eten, zal het voer weer weggenomen worden. Vanzodra je paard het bovenstaande wél doet, zet je de emmer neer. Het paard zal snel leren dat het opdringerig zijn hem niet oplevert wat hij denkt, nl het voer.

Een ander voorbeeld is dat van het paard dat staat te schrapen uit ongeduld en wilt hiermee je aandacht trekken.

Heel wat paardeneigenaars reageren net verkeerd door te schreeuwen naar hun paard “sta stil”. Er is niets verkeerd om je paard het commando “sta stil” aan te leren maar op dit moment wordt het paard beloond voor zijn gedrag: hij krijgt aandacht. Beter zou zijn, wegnemen van hetgeen voor het paard de beloning is dat normaal volgt op dit gedrag: de aandacht.

Dus als het paard begint te schrapen, draai je je om en je komt pas terug als hij netjes stil staat.


Positief straffen

Deze leermethode is een vaak gebruikte methode om een paard iets te “leren”.

Met nadruk heb ik leren tussen aanhalingstekens gezet, omdat veel paardeneigenaars er van uit gaan dat het paard iets leert als je hem iets afleert.

Gedrag dat ongewenst is wordt vaak gestraft door een tik van de zweep, sporen, rukken aan de teugels, en andere niet effectieve methoden.

Deze leermethode zou nooit mogen gebruikt worden om een dier iets te leren!

Positief straffen leert niet

Positief straffen demotiveert

Positief straffen werkt slechts tijdelijk

Positief straffen wordt geassocieerd met de trainer

Positief belonen doet het paard verstijven

Positief straffen en vermijdingsleren

Positief straffen en vluchten

Positief straffen is dé voedingsbodem voor agressie

Positief straffen heeft een negatieve invloed op reeds geleerde taken


Clickertraining is een trainingsmethode die ontwikkeld is binnen het kwadrant van het positief belonen voor elk gewenst gedrag.


OK, maar wat doen we dan met een clicker in onze hand?

Elk gewenst gedrag wordt beloond door bv voedselbeloning.
Omdat een beloning vrij snel na, maar zelfs liefst gelijktijdig met, het gewenste gedrag moet voorkomen is het vaak onmogelijk om zo nel te zijn dat je paard diens beloning ontvangt tijdens het gewenste gedrag.
Zeker als je steeds moeilijker en langer durende oefeningen gaat trainen, kan dat niet meer. Daarvoor heeft clickertraining een overbruggingssignaal bedacht. Een letterlijke brug tussen het markeren van het gewenste gedrag en het verstrekken van de beloning, zodat de beloning even uitgesteld kan worden. Vandaar de benaming “bridge” voor het overbruggingssignaal.

De bridge is een geluid dat je zelf kan kiezen: stemgeluid “yes”, of “goed”, of “ok”, maar je kan ook gebruik maken van een clicker. Je kent ze nog wel, die leuke dingetjes die klikken als je er op duwt.

Samenvatting:

1) je paard doet is dat je wilt bevestigen

2) je bridgt (klik hier om meer te lezen over de bridge)

3) je geeft hiervoor beloning

4) je wacht en vanzodra het paard dit gedrag opnieuw vertoont herbegin je bij stap 1

 

Na een aantal keer zal het paard snappen dat hij dit of dat moet doen om de beloning in ontvangst te mogen nemen.

 

Nadat het gedrag getraind is, verzin je een commando voor dit gedrag en je beloont enkel nog als je eerst dit commando hebt gegeven en alle andere pogingen negeer je.

 

Je kan een aangeleerde commando + gedrag ook gebruiken om een nieuwe, uitgebreidere of moeilijkere oefening aan te leren.

 

Later train je ook op duur: dat wil zeggen dat je je paard vertelt dat hij het gedrag moet blijven vertonen zolang jij dit wilt.


Meer info over gedrag van paarden, hoe paarden leren, belonen van paarden, leertheorie etc, kan je vinden op www.clickertraining.be